Adli Sicil (Sabıka) ve Arşiv Kaydının Silinmesi: Süreler, Şartlar ve Başvuru

Giriş

Cezası çoktan bitmiş, hatta yıllar önce ödenmiş bir adli para cezası, kişinin karşısına iş başvurusunda, bir kamu sınavında ya da yurt dışı vize işlemlerinde yeniden çıkabilir. Bu noktada sorulan soru hep aynıdır: "Sabıka kaydım ne zaman silinir?"

Sorunun cevabı tek bir süreye bağlı değildir. Türk hukukunda mahkumiyet bilgileri iki ayrı kayıtta tutulur: adli sicil kaydı ve arşiv kaydı. Ceza bittiğinde kayıt adli sicilden silinir ama tamamen ortadan kalkmaz; arşive alınır. Arşiv kaydının silinmesi ise mahkumiyetin türüne göre 5, 15 veya 30 yıl sürebilir. Bu yazıda 5352 sayılı Adli Sicil Kanunu çerçevesinde her iki kaydın silinme şartlarını, süre hesabını, yasaklanmış hakların geri verilmesini ve başvuru yolunu ele alıyoruz.

Adli Sicil Kaydı ile Arşiv Kaydı Arasındaki Fark

Günlük dilde "sabıka kaydı" denilen şey, adli sicil kaydıdır. Kesinleşmiş mahkumiyet hükümleri; hapis ve adli para cezaları, ertelenen cezalar, hak yoksunlukları ve güvenlik tedbirleri bu kayda işlenir (5352 s. Kanun m.4). Disiplin cezaları, salt askeri suçlar, disiplin ve tazyik hapsi ile idari para cezaları ise adli sicile kaydedilmez (m.5).

Arşiv kaydı, sıradan bir iş başvurusunda istenen adli sicil belgesinde görünmez; ancak kamu görevine giriş, seçilme yeterliliği ve silah ruhsatı gibi, özel kanunların "affa uğramış olsa bile" belirli mahkumiyetleri engel saydığı durumlarda sonuç doğurmaya devam eder. Bu yüzden arşiv kaydının ne zaman silineceği, çoğu zaman adli sicil kaydının silinmesinden daha önemlidir.

Suç tarihinde 18 yaşından küçük olan kişilerin arşiv kayıtları ise yalnızca bir soruşturma veya kovuşturmayla bağlantılı olarak Cumhuriyet savcısı, hakim veya mahkeme tarafından istenebilir (m.10/3).

Adli Sicil Kaydı Ne Zaman Silinir?

Adli sicil kaydı aşağıdaki durumlardan birinin gerçekleşmesiyle silinir ve arşive alınır (m.9):

• Cezanın infazının tamamlanması: Hapis cezasında bihakkın tahliye tarihi, koşullu salıverilmede denetim süresinin iyi halle sona erdiği tarih, adli para cezasında ödeme tarihi esas alınır.
• Şikayetten vazgeçme veya etkin pişmanlık: Mahkumiyetin bütün sonuçlarını ortadan kaldıran hallerde.
• Ceza zamanaşımının dolması: Kesinleşmiş ceza kanunda belirlenen süre içinde infaz edilemediyse.
• Genel af: Af kanunuyla ceza ortadan kalktığında.

Kişinin ölümü halinde kayıt arşive alınmadan tamamen silinir. Ertelenen hapis cezalarında, denetim süresi iyi halle geçirildiğinde ceza infaz edilmiş sayıldığından (TCK m.51/8), kayıt bu tarihte arşive alınabilir.

Ceza zamanaşımının nasıl hesaplandığını ceza ve dava zamanaşımı yazımızda ayrıntılı olarak anlattık.

Arşiv Kaydının Silinme Süreleri

Arşiv kaydının silinmesi, 6290 sayılı Kanun'la 2012 yılında yeniden düzenlenmiştir. Bugün yürürlükte olan sisteme göre arşiv kaydı şu hallerde tamamen silinir (m.12):

Süreler, ceza bitiminden itibaren değil, kaydın arşive alınma koşullarının oluştuğu tarihten itibaren işler. Bu tarih çoğu durumda cezanın infazının tamamlandığı tarihtir.

Ayrıca fiil kanunla suç olmaktan çıkarılırsa bu fiile ilişkin kayıtlar başvuru beklenmeden silinir. Yargılamanın yenilenmesi veya olağanüstü kanun yolu sonunda beraat ya da ceza verilmesine yer olmadığı kararı kesinleşirse, önceki mahkumiyete ait kayıtlar da tamamen silinir.

Hangi Mahkumiyetler 15 veya 30 Yıllık Süreye Tabidir?

Uygulamada en çok yanılgıya yol açan nokta budur. Birçok kişi her mahkumiyetin arşivden beş yıl sonra silineceğini düşünür; oysa 5 yıllık süre, yalnızca başka bir kanunda hak yoksunluğuna yol açmayan mahkumiyetler için geçerlidir.

Anayasa m.76, taksirli suçlar dışında toplam bir yıl veya daha fazla hapis cezasına mahkum olanların ve affa uğramış olsalar bile zimmet, irtikap, rüşvet, hırsızlık, dolandırıcılık, sahtecilik, güveni kötüye kullanma, hileli iflas, kaçakçılık, resmi ihale ve alım satımlara fesat karıştırma, Devlet sırlarını açığa vurma ve terör eylemlerine katılma gibi suçlardan hüküm giyenlerin milletvekili seçilemeyeceğini öngörür. Devlet Memurları Kanunu m.48 ve Ateşli Silahlar Kanunu gibi özel kanunlarda da benzer, bazı noktalarda daha geniş listeler vardır. Örneğin Devlet Memurları Kanunu, Anayasa'daki suçlara ek olarak suçtan kaynaklanan malvarlığı değerlerini aklama ve edimin ifasına fesat karıştırma suçlarını da saymaktadır.

Bu nedenle pratikte şu ayrım yapılabilir:

• 5 yıl: Taksirli suçlardan verilen cezalar ile kasıtlı suçlardan verilen bir yıldan az hapis veya adli para cezaları; ancak suç, Anayasa'da ya da özel kanunlarda sayılan suçlardan biri değilse.
• 15 veya 30 yıl: Kasıtlı suçlardan toplam bir yıl veya daha fazla hapis cezaları ile listelerde sayılan suçlardan (hırsızlık, dolandırıcılık, sahtecilik, rüşvet, kaçakçılık gibi) verilen bütün cezalar; ceza miktarı ne olursa olsun.

Hangi grubun uygulanacağı, mahkumiyet hükmündeki suç tipine ve ceza miktarına göre somut olarak belirlenmelidir. Ceza ertelenmiş ya da adli para cezasına çevrilmiş olsa bile, listede sayılan bir suçtan verilen mahkumiyet 5 yıllık süreye girmez.

Yasaklanmış Hakların Geri Verilmesi

15 yıllık sürenin işletilebilmesi için yasaklanmış hakların geri verilmesi (eski adıyla memnu hakların iadesi) kararı alınmış olması gerekir. Bu karar alınmazsa arşiv kaydı ancak 30 yıl sonra silinir. Kararın şartları 5352 sayılı Kanun'un 13/A maddesinde düzenlenmiştir:

• Cezanın infazının tamamlandığı tarihten itibaren üç yıl geçmiş olması,
• Bu süre içinde kişinin yeni bir suç işlememiş olması,
• Mahkemede, kişinin iyi halli bir yaşam sürdüğü kanaatinin oluşması.

Cezanın infazına genel af veya etkin pişmanlık dışında başka bir hukuki nedenle son verilmişse, hükmün kesinleştiği tarihten itibaren beş yıl geçmesi gerekir; bu süre, hapis cezasının süresine üç yıl eklenerek bulunacak süreden az olamaz.

Talep, hükmü veren mahkemeye veya kişinin yerleşim yerindeki aynı derecedeki mahkemeye yapılır. Mahkeme dosya üzerinden ya da Cumhuriyet savcısını ve hükümlüyü dinledikten sonra karar verir; karara karşı Ceza Muhakemesi Kanunu'nda hükümler için öngörülen kanun yoluna başvurulabilir. Kesinleşen karar adli sicil arşivine kaydedilir; yargılama giderleri talep edene aittir.

Bu düzenleme, TCK dışındaki kanunlardaki hak yoksunlukları içindir. TCK m.53'teki hak yoksunlukları ise kural olarak hapis cezasının infazının tamamlanmasıyla kendiliğinden sona erer.

Adli Sicile Hiç İşlenmeyen Kararlar

Her ceza kararı adli sicile kaydedilmez. Aşağıdaki kararlar bakımından ayrıca silme başvurusu yapılmasına gerek yoktur:

• Hükmün açıklanmasının geri bırakılması (HAGB) ve kamu davasının ertelenmesi: Bu kararlar adli sicil belgesinde görünmez; ayrı bir sistemde tutulur ve yalnızca bir soruşturma veya kovuşturmayla bağlantılı olarak yargı mercilerince görülebilir (5352 s. Kanun m.6). HAGB'nin güncel şartlarını HAGB yazımızda ele aldık.
• Beraat, ceza verilmesine yer olmadığı ve düşme kararları: Mahkumiyet niteliğinde olmadıkları için adli sicile işlenmez.
• Uzlaşma ile sona eren dosyalar: Uzlaşma sonucunda verilen karar mahkumiyet değildir.
• İdari para cezaları: Trafik cezaları gibi idari yaptırımlar adli sicil konusu değildir.

Örneklerle Süre Hesabı

Örnek 1: Taksirle yaralamadan adli para cezası

Bir trafik kazası nedeniyle taksirle yaralama suçundan verilen adli para cezası 10.03.2021'de ödenmiştir. Ödeme tarihinde ceza infaz edildiğinden kayıt adli sicilden silinip arşive alınır. Taksirli bir suçtan verilen ceza hak yoksunluğu doğurmadığından arşiv kaydı 10.03.2026 tarihinden itibaren silinebilir.

Örnek 2: Hırsızlıktan bir yıl üç ay hapis

Hırsızlık suçundan verilen 1 yıl 3 ay hapis cezasının infazı 01.06.2022'de tamamlanmıştır. Hırsızlık, Anayasa m.76'da sayılan suçlardan olduğu için 5 yıllık süre uygulanmaz. Kişi 01.06.2025'ten sonra, şartları varsa yasaklanmış hakların geri verilmesini isteyebilir. Bu karar alınırsa arşiv kaydı 01.06.2037, alınmazsa 01.06.2052 tarihinden itibaren silinir.

Örnek 3: Ertelenen hapis cezası

Hakaret suçundan verilen 5 ay hapis cezası ertelenmiş ve 1 yıllık denetim süresi 15.09.2023'te iyi halle sona ermiştir. Ceza bu tarihte infaz edilmiş sayılır (TCK m.51/8). Kasıtlı bir suçtan verilen bir yıldan az hapis cezası söz konusu olduğundan ve hakaret listelerde sayılan suçlardan olmadığından, arşiv kaydı 15.09.2028 tarihinden itibaren silinebilir.

Silme Başvurusu Nasıl Yapılır?

Kanun, silme şartları oluştuğunda kaydın silineceğini öngörse de uygulamada bu işlem çoğu zaman ilgilinin başvurusu üzerine yapılmaktadır. Başvuru iki yolla yapılabilir:

• e-Devlet üzerinden: Adalet Bakanlığı'nın adli sicil kaydı silme ve düzeltme talebi hizmeti kullanılarak. Talepler Adli Sicil ve İstatistik Genel Müdürlüğü bünyesindeki komisyon tarafından incelenir.
• Dilekçeyle: Ankara'daki Adli Sicil ve İstatistik Genel Müdürlüğü'ne doğrudan, posta yoluyla ya da vekil aracılığıyla. Vekaletnamede adli sicil kaydının silinmesini talep yetkisinin açıkça yer alması gerekir.

Dilekçede kimlik bilgileri, silinmesi istenen kayda ilişkin mahkeme ve karar bilgileri ile infazın tamamlandığını gösteren belgeler (müddetname, tahliye belgesi, ödeme dekontu gibi) yer almalıdır. 5352 sayılı Kanun döneminde silme işlemi idari bir işlem olarak Genel Müdürlükçe yapıldığından, talebin mahkemeye değil Genel Müdürlüğe yöneltilmesi gerekir.

Yasaklanmış hakların geri verilmesi talebi ise Genel Müdürlüğe değil, yukarıda belirttiğimiz mahkemeye yapılır. 15 yıllık süreden yararlanmak isteyen kişinin önce bu kararı alması, ardından süre dolduğunda arşiv silme başvurusunda bulunması gerekir.

Sık Sorulan Sorular

Cezamı ödedim, sabıka kaydım hemen silinir mi?

Ödemeyle birlikte kayıt adli sicilden silinip arşive alınır; ancak arşiv kaydı mahkumiyetin türüne göre 5, 15 veya 30 yıl daha kalır. Adli sicil belgesinde artık görünmese de özel kanunların izin verdiği hallerde arşiv kaydı sonuç doğurmaya devam edebilir.

HAGB kararı sabıka kaydında görünür mü?

Hayır. HAGB kararları adli sicile işlenmez; ayrı bir sistemde tutulur ve yalnızca yargı mercilerince görülebilir.

Arşiv kaydı iş başvurularında görünür mü?

Özel sektördeki bir iş başvurusunda istenen adli sicil belgesinde arşiv kaydı yer almaz. Ancak kamu görevine giriş gibi özel kanunların açıkça izin verdiği durumlarda ilgili kurumlar arşiv kaydını görebilir.

Yakınımın sicil kaydı benim işimi etkiler mi?

Kanunda açıkça belirtilmedikçe kişinin yakınlarının adli sicil veya arşiv kaydı istenemez ve bu kayıtlar kimsenin bir haktan yoksun bırakılmasına gerekçe yapılamaz (m.10/2).

Sonuç

Sabıka kaydının silinmesi tek aşamalı bir işlem değildir: Ceza bittiğinde kayıt adli sicilden silinip arşive alınır, arşiv kaydının silinmesi ise mahkumiyetin türüne göre 5, 15 veya 30 yıl sürer. Özellikle bir yıl veya daha uzun hapis cezalarında ve hırsızlık, dolandırıcılık, sahtecilik gibi listede sayılan suçlarda, yasaklanmış hakların geri verilmesi kararının zamanında alınması arşiv kaydının 15 yıl daha erken silinmesini sağlar.

Süre hesabının doğru yapılabilmesi için infazın tamamlandığı tarih, suçun türü ve verilen cezanın miktarı birlikte değerlendirilmelidir. Başvurunun, şartlar oluştuktan sonra ve gerekli belgelerle yapılması gereksiz retlerin önüne geçer.

İlgili Mevzuat